Điển tích tiếng cười Home (Hô-mê) trong Thần thoại Hy Lạp

Hephaestus là vị thần hữu ích nhất cho thế giới Olympus. Đây cũng là người Thợ rèn duy nhất lo việc xây dựng, kiến thiết, trang trí cho đời sống các vị thần được thêm phần văn minh và đẹp đẽ. Hephaestus làm một cái lò rèn khổng lồ với bao điều kỳ diệu ở ngay trên thiên đình. Với chiếc bễ thần thánh, vị Thợ Rèn chân thọt này chẳng phải dùng đôi tay nhọc nhằn thổi hơi cho nó. Chàng chỉ đến bên chiếc bễ ra lệnh và thổi nhẹ một cái. Thế là chiếc bễ chẳng cần người điều khiển cứ lên lên, xuống xuống, thì thụt thổi hơi làm cho lò rèn của chàng lúc nào cũng cháy đỏ. Hephaestus với chiếc búa, chiếc kìm suốt ngày cặm cụi đập đập gõ gõ trên chiếc đe khổng lồ. Chàng rèn và xây dựng cho các vị thần Olympus một cung điện bằng vàng, xây dựng cho mình một cung điện bằng vàng, bằng bạc và bằng đồng.

Ảnh minh họa này không có trong bản gốc

Người xưa kể lại rằng chàng lấy một nữ thần duyên sắc - Charis làm vợ tên là Aglaea. Nhưng như trên chúng ta được biết, chính nữ thần Aphrodite mới là vợ của chàng. Chàng đã khổ sở biết bao vì người vợ quá đẹp này. Cô ta chẳng chung thủy với chàng. Và chàng cứ tự giày vò mình bằng những ý nghĩ tự ti, thất vọng vì nỗi mình, số phận dành cho một khuôn mặt chẳng xinh đẹp lại còn mang thêm cái tật thọt chân. Sự ghen tuông đã thổi lửa vào tim chàng. Chàng rắp tâm bắt quả tang đôi gian phu dâm phụ để kiện với các vị thần. Chàng bằng đôi tay khéo léo của mình đã rèn một tấm lưới sắt tinh vi chăng trên mái nhà. Thần chiến tranh Ares quen thói trăng hoa lần mò đến tư thông với Aphrodite. Ụp một cái, tấm lưới sắt được giấu kín trên mái nhà chụp xuống. Hephaestus kêu gào các vị thần đến chứng kiến cảnh xấu xa, ô nhục này và phân xử cho mình. Ares sẽ phải nộp tiền chuộc tội. Thần Poseidon phải đứng ra bảo lãnh, nếu Ares không nộp phạt thì mình sẽ phải nộp thay. Chỉ đến khi ấy Hephaestus mới chịu kéo tấm lưới lên, tha cho cả anh và ả.

Tuy thân hình xấu xí nhưng Hephaestus được các vị thần hết sức mến yêu và quý trọng, vì chàng đã làm ra biết bao đồ trang sức quý giá, bao dụng cụ cần thiết cho đời sống các vị thần và chàng rất tận tâm phục vụ các vị thần. Thường sau khi làm việc xong, tắm rửa sạch sẽ, Hephaestus với đôi chân khập khễnh bước vào dự tiệc với các thần linh.

Chân đã thọt nhưng chàng lại chẳng chịu ngồi yên một chỗ. Chàng cứ lăng xăng chạy đi chạy lại hết chỗ này lại đến chỗ khác và cùng với Hebe và Ganymede rót rượu và dâng thức ăn cho các vị thần. Những lúc ấy, các vị thần rượu say ngà ngà, nhìn chàng cà nhắc, cà nhót đi đi lại lại thì họ phá lên cười. Chẳng ai nhịn được kể cả thần Zeus. Các vị thần đều cười sảng khoái, hể hả và cười mãi, cười mãi cho đến tận khi tiệc tan, cạn chuyện mới thôi. Trong anh hùng ca của Homer đã miêu tả cảnh tượng vui vầy, hể hả, thoải mái của các vị thần khi thấy Hephaestus chạy lăng xăng hết bàn tiệc này đến bàn tiệc khác.

Vì thế có điển tích: "Tiếng cười Homer" để chỉ tiếng cười không bao giờ nhịn được, sảng khoái, hả hê, cười phá lên, ầm vang lôi cuốn. Từ đó định ngữ "Homer" chuyển nghĩa chỉ sự phong phú. Những bữa tiệc (kiểu) Homer: những bữa tiệc linh đình, thịnh soạn.

(Theo Nguyễn Văn Khỏa, Thần thoại Hy Lạp, Quyển 1, NXB Văn học, 2011, tr. 168-174; Tên nhân vật trong đoạn trích đã được biên tập lại từ dạng phiên âm sang nguyên dạng tiếng Anh)